Tổng quan về tình hình ma túy tại các nước thuộc liên minh Châu Âu (EU)
Liên minh Châu Âu
Tính sẵn có của tất cả các loại ma túy duy trì ở mức độ cao trên thị trường. Tội phạm ma túy triệt để lợi dụng thương mại xuyên biên giới và vận tải kết nối chặt chẽ hơn để hoạt động. Ghi nhận các vụ thu giữ lượng ma túy kỷ lục trong năm qua, ví dụ: Tây Ban Nha thu 13 tấn cocaine được giấu trong chuối nhập khẩu từ Ecuador, Cảnh sát Đức thu 43 tấn cocaine tại cảng Hamburg…
Nền tảng trực tuyến quốc gia và toàn cầu, có tính tức thời và khả năng ẩn danh cao, hiện đang được lợi dụng để mua bán ma túy. Ở cấp độ bán lẻ, các trang web, bao gồm các nền tảng thương mại điện tử hợp pháp và các trang mạng xã hội, được sử dụng để bán các chất hướng thần mới. Các trang web cũng được sử dụng để bán tiền chất ma túy và các hóa chất khác được sử dụng trong sản xuất ma túy. Mạng lưới tội phạm triệt để tuyển dụng và khai thác thanh thiếu niên để thu hút vào hoạt động tội phạm ma túy.
Tình trạng pha trộn nhiều loại ma túy với nhau để sử dụng tiếp tục diễn ra và gây hậu quả rất nghiêm trọng. Hình thức pha trộn bao gồm: cây gai dầu trộn với cannabinoid bán tổng hợp, chất kích thích trộn với cathinone tổng hợp và ketamine hoặc thuốc phiện tổng hợp mới trộn với heroin hoặc benzodiazepin… Sử dụng ma túy kết hợp, bao gồm cả với rượu, làm tăng rủi ro và khiến cho việc thực hiện các biện pháp can thiệp gặp nhiều khó khăn, nhất là phản ứng với ngộ độc cấp tính.
Một số xu hướng ma túy nổi lên
Thị trường cần sa đang phát triển rất nhanh, có xu hướng không thể kiểm soát:
Ước tính khoảng 1,5% người lớn ở EU (4,3 triệu người) tiêu thụ cần sa hàng ngày và có nhiều khả năng gặp phải các vấn đề từ việc sử dụng cần sa. Nhựa cần sa bị tịch thu chứa hàm lượng chất gây nghiện (THC) ở mức rất cao, với mẫu trung bình hiện chứa 23% THC, trong khi đối với cần sa thảo mộc là 11%. Mặc dù nhựa và thảo mộc cần sa vẫn tiếp tục bị lạm dụng nhiều nhất, nhưng hiện nay người sử dụng cũng có thể tiếp cận ngày càng nhiều sản phẩm có nguồn gốc từ cần sa khác, gây ra ngộ độc thuốc cấp tính tại các cơ sở y tế. Vấn đề càng trở nên phức tạp hơn do một số sản phẩm được bán trên thị trường bất hợp pháp như cần sa có thể bị pha trộn với các chất cần sa tổng hợp (cannabinoid tổng hợp) mạnh, trong khi một số cannabinoid bán tổng hợp, chẳng hạn như hexahydrocannabinol (HHC), đã xuất hiện gần đây trên thị trường thương mại ở một số quốc gia thuộc EU. Sự đa dạng của các sản phẩm này gây ra rủi ro cao đối với sức khỏe của người sử dụng đòi hỏi cần được nghiên cứu và quản lý chặt chẽ hơn.
Truy quét tội phạm ma tuý
Các dấu hiệu cho thấy xuất hiện hoạt động sản xuất cannabinoid tổng hợp ở EU. Các cannabinoid bán tổng hợp, lần đầu tiên xuất hiện trên thị trường này vào năm 2022, đã lan rộng nhanh chóng sau đó. Điển hình là chất HHC, sau khi xuất hiện một thời gian ngắn đã phát hiện ra hơn 20 loại có chung nguồn gốc với chất này. Các sản phẩm chính là đồ ăn có hương vị như thạch và thuốc lá điện tử, cũng như cần sa có hàm lượng THC thấp đã được phun hoặc trộn với cannabinoid. Tính dễ tiếp cận và tình trạng hợp pháp đã thu hút cả người đã sử dụng cần sa và người dùng ma túy lần đầu, bao gồm cả thanh thiếu niên và trẻ em. Tác động của cannabinoid bán tổng hợp đối với con người vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Các báo cáo cho thấy các chất này có tác dụng giống như cần sa, nguy cơ gây ra các phản ứng có hại từ ngộ độc nhẹ đến nặng.
Tính sẵn có của cocaine và ketamine ngày càng tăng:
Năm 2025 (từ 6/2024-6/2025), các quốc gia thành viên EU báo cáo số lượng cocaine kỷ lục bị thu giữ, lên tới 419 tấn, là năm thứ bảy liên tiếp loại ma túy này gia tăng. Hoạt động mua bán, vận chuyển cocaine qua các cảng biển của Châu Âu trong các container vận chuyển thương mại là nguồn cung chủ yếu cho các nước EU. Các biện pháp ngăn chặn đã được tăng cường tại các điểm nhập cảnh chính của cocaine, song chưa đem lại hiệu quả kiểm soát cụ thể. Ngoài ra, bọn tội phạm đã triệt để lợi dụng dịch vụ vận chuyển và giao hàng, kết hợp với các phương pháp che giấu tinh vi để vận chuyển cocaine vào Châu Âu (ví dụ được che giấu bằng hóa chất dùng để sản xuất nhựa), gây khó khăn cho việc phát hiện cocaine trong các lô hàng thương mại. Phát hiện ngày càng nhiều cơ sở sản xuất cocaine ở Châu Âu, thường liên quan đến việc chiết xuất thứ cấp cocaine; cocaine dạng thô (bột nhão) được buôn bán với số lượng lớn vào Châu Âu để chế biến thành cocaine dạng bột.
Mặc dù ketamine không được tiêu thụ rộng rãi ở Châu Âu song dữ liệu hiện tại cho thấy tính sẵn có của loại ma túy này ngày càng tăng và tác hại liên quan đến sức khỏe cũng rõ ràng hơn. Khảo sát cho thấy 14% người đã sử dụng ma túy trong vòng 12 tháng qua dùng ketamine (chủ yếu kèm với các loại ma túy khác và rượu). Lực lượng chức năng đã phát hiện nhiều cơ sở sản xuất ketamine tại Châu Âu. Bên cạnh đó, một lượng lớn ketamine, chủ yếu có nguồn gốc từ Ấn Độ, được nhập lậu vào EU và có xu hướng gia tăng. Ghi nhận thông tin cho thấy cocaine là chất thường được kết hợp với ketamine trong các biểu hiện ngộ độc cấp tính. Ketamine gây ra cho sức khỏe nhiều tác hại cấp tính và mãn tính, bao gồm độc tính thần kinh và tim mạch, các vấn đề về tâm thần, chẳng hạn như trầm cảm và các biến chứng tiết niệu (tổn thương bàng quang do sử dụng quá nhiều hoặc có chất pha trộn).
Các chất ma túy tổng hợp trên thị trường ngày càng đa dạng và tạo nên nhiều thách thức hơn:
Hoạt động sản xuất ma túy tổng hợp đang phát triển mạnh thể hiện qua số vụ và số lượng ma túy được triệt phá. Đáng chú ý, phát hiện nhiều cơ sở sản xuất nhiều loại ma túy tổng hợp khác nhau ở Châu Âu. Trong những năm gần đây, có sự gia tăng các vụ bắt giữ tiền chất để sản xuất cathinone tổng hợp ở nhiều địa điểm, đáng chú ý nhất là ở Ba Lan. Các tổ chức tội phạm sử dụng hóa chất thay thế (hóa chất chưa bị kiểm soát) để sản xuất tiền chất thiết yếu (ví dụ các dẫn xuất glycidic của BMK và PMK để sản xuất amphetamine và MDMA) đang đặt ra thách thức đối với hải quan và cơ quan thực thi pháp luật. Việc sử dụng các hóa chất nguy hiểm để sản xuất ma túy hoặc các sản phẩm phụ bị vứt bỏ bừa bãi gây nguy hiểm cho cộng đồng và ảnh hưởng đến môi trường sinh sống.
Việc sử dụng heroine và ma túy gốc thuốc phiện đang gây ra những hậu quả rất lớn:
Sử dụng ma túy tổng hợp gốc thuốc phiện (opioid) gây ra tỷ lệ tử vong cao, 24,7 ca/một triệu người. Nhìn chung, các opioid khi được kết hợp với ma túy khác là nguyên nhân của phần lớn các ca tử vong. Ghi nhận một số ca tử vong do quá liều có liên quan đến opioid khác ngoài heroin, bao gồm methadone và ở mức độ thấp hơn là buprenorphine, thuốc giảm đau có chứa opioid và các opioid tổng hợp khác. Rượu cùng với benzodiazepin cũng được tìm thấy trong nhiều trường hợp quá liều gây tử vong liên quan đến opioid. Thuốc phiện dạng nitazene gần đây đã thâm nhập vào thị trường ma túy châu Âu, trong đó bao gồm các loại thuốc giả có chứa thuốc phiện nitazene. Tính khả dụng của các loại ma túy này đang gia tăng, tạo ra rủi ro cao hơn cho những người sử dụng thuốc phiện.
Cảnh sát Bỉ phong toả tàu hàng có container chứa ma tuý tại cảng Antwerp
Giải pháp của các nước EU
Để giải quyết vấn đề ma túy ngày càng phức tạp, các nước EU xác định 04 ưu tiên chiến lược: (1) Thúc đẩy các sáng kiến kiểm soát chặt chẽ ma túy tại các trung tâm điều phối để không bị tội phạm lợi dụng; (2) Tăng cường năng lực của các cơ quan thực thi pháp luật và tư pháp để đấu tranh có hiệu quả với các mạng lưới tội phạm, phá vỡ các cấu trúc hoạt động và tịch thu lợi nhuận của tội phạm; (3) Quan tâm công tác phòng ngừa, ngăn chặn không để người dân và doanh nghiệp bị các mạng lưới tội phạm lợi dụng; giải quyết tận gốc rễ của tội phạm có tổ chức và xác định đây là nhiệm vụ lâu dài, đem lại hiệu quả bền vững; (4) Chú trọng các hoạt động hợp tác quốc tế trong phạm vi các nước EU và tăng cường kết nối thực thi pháp luật với các nước liên quan, nhất là các quốc gia là nguồn cung ma túy.
Các ưu tiên chiến lược được cụ thể hóa thành 17 hoạt động cụ thể:
(1) Huy động sự vào cuộc của cộng đồng hải quan; (2) Tăng cường hoạt động thực thi pháp luật tại các cảng; (3) Thúc đẩy quan hệ đối tác công tư trong phòng, chống ma túy; (4) Dựng các đường dây, tổ chức tội phạm; (5) Kết nối cơ quan tư pháp chuyên trách để đấu tranh có hiệu quả; (6) Quan tâm điều tra tài chính; (7) Chú trọng điều tra kỹ thuật số; (8) Xây dựng hệ thống cảnh báo thông tin; (9) Thiết lập khuôn khổ pháp lý mạnh hơn; (10) Ngăn chặn các hoạt động tội phạm có tổ chức thông qua các biện pháp hành chính: (11) Kiểm soát có hiệu quả tiền chất; (12) Ngăn chặn tội phạm ma túy tuyển dụng trẻ em và thanh thiếu niên; (13) Cải thiện an toàn công cộng và sức khỏe cộng đồng tại các khu vực bị ảnh hưởng do vấn đề ma túy gây ra; (14) Tăng cường hỗ trợ cho các hoạt động chống mua bán ma túy đang diễn ra ở nước ngoài; (15) Thúc đẩy hợp tác của EU với các quốc gia ở Mỹ Latinh và Caribe trong đấu tranh với tội phạm có tổ chức; (16) Hình thành liên minh để giải quyết các mối đe dọa từ ma túy tổng hợp; (17) Tăng cường thực thi pháp luật và hợp tác tư pháp, nhất là xây dựng cơ chế hợp tác với các nước chưa có nền tảng pháp lý hợp tác với EU./.
Hà Trung