Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 được sửa đổi trong bối cảnh Đảng, Nhà nước tổ chức mô hình chính quyền địa phương 02 cấp và chuyển giao chức năng quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy và quản lý sau cai nghiện ma túy từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về Bộ Công an. Bên cạnh đó, qua tổng kết Luật Phòng, chống ma túy năm 2021 cho thấy bên cạnh những mặt tiến bộ, tích cực, Luật Phòng chống ma túy cũng bộc lộ một số tồn tại, khó khăn, vướng mắc cần phải khắc phục. Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 ra đời đã sửa đổi căn bản những chính sách cũ chưa phù hợp và bổ sung những chính sách mới nhằm đáp ứng được yêu cầu của công tác đấu tranh, phòng chống ma túy trong tình hình hiện nay. Một số nội dung mới quan trọng trong Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 phải kể đến như:
1. Công tác kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy
Luật bổ sung “thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có chứa chất ma túy, tiền chất” vào chương kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy để tiến hành kiểm soát, quản lý theo quy định.
Hiện nay một số loại thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có chứa chất ma túy, tiền chất được sử dụng phổ biến trên thế giới nhằm tăng năng suất, chất lượng chăn nuôi. Tuy nhiên, ở Việt Nam các loại thức ăn này không được nhập khẩu để sử dụng do chưa được đưa vào danh mục kiểm soát hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy, vì vậy ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản trong nước. Quy định mới này vừa giúp cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy, đồng thời cũng tạo hành lang pháp lý để các doanh nghiệp có thể nhập khẩu thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có chứa chất ma túy, tiền chất một cách hợp pháp, phục vụ phát triển ngành chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản trong nước.
Ảnh: ST
2. Công tác quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy
Thứ nhất, Trưởng Công an cấp xã có thẩm quyền ra quyết định quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy thay cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã theo quy định của Luật hiện hành để giảm bớt các thủ tục hành chính và thuận tiện trong tổ chức thực hiện.
Thứ hai, người sử dụng trái phép chất ma túy có trách nhiệm cung cấp thông tin về nguồn gốc chất ma túy đã dùng và hành vi sử dụng trái phép chất ma túy, viết cam kết chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật. Trong thời gian quản lý, người sử dụng trái phép chất ma túy phải có mặt theo giấy triệu tập hoặc yêu cầu của công an cấp xã.
Thứ ba, trường hợp người bị yêu cầu xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể không chấp hành việc xét nghiệm thì bị áp giải theo thủ tục hành chính đến địa điểm xét nghiệm để tiến hành xét nghiệm. Quy định này giúp khắc phục tình trạng người bị yêu cầu xét nghiệm chất ma túy trong cơ thể không chấp hành việc xét nghiệm của người, cơ quan có thẩm quyền.
Thứ tư, khi di chuyển nơi cư trú, người sử dụng ma túy phải thông báo cho công an nơi đi và trình diện nơi đến mới trong vòng 24 giờ. Công an xã có trách nhiệm cập nhật danh sách quản lý, đồng thời chuyển thông tin cho địa phương tiếp nhận trong cùng thời hạn để tiếp tục quản lý.
Thứ năm, đối với người sử dụng trái phép chất ma túy bị tạm giữ, tạm giam theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự thì Trưởng Công an cấp xã ra quyết định tạm đình chỉ quản lý. Trường hợp thời hạn tạm giữ, tạm giam dài hơn thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy còn lại thì Trưởng Công an cấp xã quyết định dừng việc quản lý. Trường hợp thời hạn tạm giữ, tạm giam ngắn hơn thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy còn lại thì tiếp tục thực hiện việc quản lý cho đến hết thời hạn quản lý. Quy định này đảm bảo người sử dụng trái phép chất ma túy bị quản lý hết thời hạn theo quy định.
Thứ sáu, bãi bỏ biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, đặc khu đối với người sử dụng trái phép chất ma túy để tránh trùng lặp với biện pháp quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy do luật Phòng, chống ma túy quy định.
Các quy định mới này được xem là bước siết chặt trong công tác quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, hạn chế nguy cơ tái sử dụng ma túy cũng như để điều tra, truy xét tới tận gốc của nguồn ma túy cung cấp ra cộng đồng.
3. Áp dụng biện pháp giám sát điện tử đối với người cai nghiện, người quản lý sau cai nghiện tại cộng đồng
Một điểm mới đáng chú ý của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 là việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử đối với người đang cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng, người điều trị nghiện bằng thuốc thay thế và người quản lý sau cai nghiện ma túy. Đây là chính sách hoàn toàn mới, theo đó, người bị giám sát phải đeo thiết bị định vị chuyên dụng, không được tự ý tháo gỡ, phá hủy hay can thiệp làm rối loạn hoạt động của thiết bị. Nếu phát hiện thiết bị hư hỏng, người được giám sát phải báo ngay cho công an cấp xã biết để xử lý. Chính phủ sẽ ban hành hướng dẫn chi tiết về hình thức thiết bị, đối tượng; điều kiện, thời hạn, trình tự, thủ tục áp dụng và hình thức xử lý khi có vi phạm.
Việc quản lý bằng công nghệ được kỳ vọng giúp cơ quan chức năng giảm tải việc giám sát thủ công, ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác quản lý, giúp nâng cao hiệu quả công tác quản lý người nghiện, người sau cai nghiện ngoài cộng đồng. Việc đeo thiết bị giám sát cũng giúp cho người bị giám sát có ý thức chủ động tự phòng ngừa, làm giảm các nguy cơ có thể tự mình hoặc bị dụ dỗ lôi kéo vào việc tái sử dụng ma túy.
Hiện nay, Bộ Công an đang khẩn trương tiến hành các bước theo quy định để tham mưu cho Chính phủ xây dựng Nghị định quy định chi tiết nội dung này cũng như lập dự án sản xuất hệ thống quản lý, thiết bị giám sát điện tử để đảm bảo hiệu lực thi hành biện pháp này từ 01/07/2026.
4. Thay đổi liên quan đến đối tượng bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc
Thứ nhất, sau khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự có hiệu lực thi hành từ 01/7/2025, có sự giao thoa giữa đối tượng bị đưa đi cai nghiện bắt buộc và đối tượng bị xử lý hình sự về tội “Sử dụng trái phép chất ma túy” nên Luật Phòng, chống ma túy lần này bổ sung thêm nội dung “nếu không thuộc trường hợp bị xử lý theo quy định về pháp luật hình sự” để loại trừ các trường hợp bị xử lý hình sự ra khỏi các trường hợp bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc nhằm phân định rõ đối tượng bị xử lý hình sự và đối tượng đưa đi cai nghiện bắt buộc.
Thứ hai, ngoài các quy định các trường hợp đưa đi cai nghiện bắt buộc như luật hiện hành, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 còn bổ sung thêm 03 trường hợp đưa đi cai nghiện bắt buộc sau:
(1) Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà không chấp hành việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.
(2) Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà thực hiện một trong các hành vi thuộc trường hợp bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính thì ngoài việc xử lý theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, Công an cấp xã nơi người đó cư trú lập biên bản, tổ chức kiểm điểm. Nếu tiếp tục vi phạm pháp luật mà không thuộc trường hợp bị xử lý theo quy định của pháp luật về hình sự thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.
(3) Trong thời gian người nghiện ma túy cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế mà vi phạm pháp luật khác không thuộc trường hợp “không chấp hành việc áp dụng biện pháp giám sát điện tử” hoặc “các hành vi thuộc trường hợp bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu” mà vi phạm đến lần thứ ba thì bị áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc.
Những quy định mới này giúp quản lý chặt chẽ hơn đối với người cai nghiện ma túy tự nguyện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của họ, không những đối với pháp luật về ma túy mà còn đối với các quy phạm pháp luật khác.
5. Quy trình cai nghiện và thời hạn cai nghiện
Theo quy định mới, thời hạn cai nghiện đối với người cai nghiện lần đầu là 24 tháng và 36 tháng đối với người cai nghiện từ lần thứ 2 trở lên thay cho thời hạn cai nghiện từ đủ 6 tháng đến 12 tháng và từ đủ 12 tháng đến 24 tháng như hiện nay. Tất cả các hình thức cai nghiện đều phải thực hiện đủ 05 giai đoạn của quy trình cai nghiện.
Trường hợp người cai nghiện ma túy thực hiện cai nghiện tại cơ sở cai nghiện ma túy tư nhân mà đã hoàn thành ít nhất 03 giai đoạn đầu của quy trình cai nghiện nhưng chưa hoàn thành đủ thời hạn và 05 giai đoạn của quy trình cai nghiện thì người cai nghiện ma túy phải tiếp tục thực hiện thời gian, quy trình cai nghiện còn lại tại gia đình, cộng đồng cho đến khi đủ thời hạn, quy trình quy định
Người đang trong thời hạn cai nghiện ma túy, đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy mà bị kết án phạt tù có thời hạn, sau khi chấp hành xong án phạt tù mà vẫn còn thời hạn cai nghiện ma túy hoặc thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy thì phải tiếp tục cai nghiện ma túy hoặc tiếp tục quản lý sau cai nghiện ma túy thời hạn còn lại.
Các quy định mới này nhằm tránh nguy cơ tiêu cực, không thống nhất khi xem xét ra quyết định thời hạn cai nghiện. Đồng thời đảm bảo tất cả người nghiện đều phải thực hiện đủ thời hạn, quy trình cai nghiện, giúp nâng cao hiệu quả công tác này.
6. Hệ thống cơ sở cai nghiện
Ngoài hệ thống cơ sở cai nghiện công lập và cơ sở cai nghiện tư nhân như hiện nay, Luật mới quy định nơi cai nghiện ma túy bắt buộc cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi là trường giáo dưỡng để bảo đảm quyền lợi cho người dưới 18 tuổi, nhất là việc tổ chức học văn hóa cho họ. Bên cạnh việc đưa vào trường giáo dưỡng, có thể đưa người nghiện đủ từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi vào cai nghiện tại cơ sở cai nghiện công lập nếu cơ sở đủ điều kiện thực hiện cai nghiện ma túy cho người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi.
7. Việc sử dụng thành quả quá trình lao động trị liệu của người cai nghiện
Luật bổ sung quy định việc tổ chức lao động trị liệu cho người cai nghiện ma túy theo các hình thức do cơ quan có thẩm quyền quyết định và việc sử dụng kết quả lao động trị liệu của người cai nghiện ma túy để phục vụ cho người nghiện ma túy. Nội dung này giao Chính phủ quy định chi tiết.
Như vậy, Luật Phòng, chống ma túy đã được sửa đổi toàn diện nhằm thể chế hóa quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về hoàn thiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm ma túy, giải quyết những khó khăn, vướng mắc xuất phát từ thực tiễn công tác quản lý Nhà nước về cai nghiện ma túy và công tác quản lý sau cai nghiện ma túy. Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 ra đời là bước tiến quan trọng trong lộ trình hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực phòng, chống, kiểm soát ma túy và cai nghiện ma túy, đáp ứng được yêu cầu công tác phòng, chống ma túy trong tình hình hiện nay.
Hoàng Nguyễn